Για φαντάσου ένα σχολείο…

DSC_0984

από την Χρύσα Βαίτση

Για φαντάσου ένα σχολείο όπου…

  • Τα σχέδια εργασίας ξεκινούν από τις συζητήσεις των παιδιών.
  • Οι ομάδες λειτουργούν συνεργατικά και με αλληλεγγύη.
  • Ο κάθε μαθητής είναι ξεχωριστός και δε χάνεται στον όχλο.
  • Το παιχνίδι είναι το μέσο ανακάλυψης του κόσμου και του εαυτού τους.
  • Γίνονται συμφωνίες αντί να εφαρμόζονται τιμωρητικοί κανόνες.
  • Λαμβάνονται υπόψη οι προηγούμενες γνώσεις, οι εμπειρίες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών.
  • Ο μικρόκοσμος των τάξεων ανοίγει με εξωστρέφεια στον κόσμο.
  • Ενεργοποιείται η φυσική περιέργεια των παιδιών, ενεργοποιείται η σκέψη τους και απελευθερώνεται η δημιουργικότητά τους.
  • Όλοι βιώνουν δυναμικές διαδικασίες μάθησης.
  • Οι γονείς είναι ελεύθεροι να συμμετέχουν, να εμπλουτίζουν και να ενδυναμώνουν την εκπαίδευση των παιδιών τους.

Μια συνηθισμένη μέρα στο βρεφικό τμήμα

Τι project μπορούν να κάνουν τα παιδιά σε ένα βρεφικό τμήμα; Μια μέρα σαν την σημερινή, με το χιόνι να πέφει στην αυλή του σχολείου;

IMGP1135 Κατ’ αρχήν, κατεβαίνουμε στην αυλή για να δούμε και να αγγίξουμε το χιόνι.

IMGP1133Μετά, βλέπουμε ένα αγαπημένο μας επεισόδιο στον προτζέκτορα του σχολείου με θέμα μια μέρα με κακό καιρό.

IMGP1139

Στην συνέχεια ανεβαίνουμε στην τάξη….

IMGP1143….και παιζουμε ένα παιχνίδι: χιονίζει και εμείς χρησιμοποιούμε εφημερίδες και περιοδικά σαν ομπρέλες για να προφυλαχθούμε!

Τα παιδιά όμως είχαν άλλη ανάγκη….

από την Ειρήνη Λιθοξοπούλου

—————————————-

20150130_105102Ένα από τα παιχνίδια που παίξαμε την Παρασκευή στο προ-προνηπιακό τμήμα, ήταν ένα παιχνίδι μεταμφίεσης σε ζευγάρια. Μαθηματικά μέσω του παιχνιδιού! Αυτός ήταν ο δικός μας στόχος, των δασκάλων εννοώ. Τα παιδιά όμως είχαν άλλη ανάγκη, άλλη άποψη. Πήραν το παιχνίδι και το έκαναν δικό τους, δημίουργησαν μια συνθήκη από την οποία με άφησαν έξω – και αυτό είναι που με μάγεψε…

Δασκάλα: Το παιχνίδι παίζεται σε ζευγάρια, κάθε ένας ετοιμάζει το ζευγάρι του για ένα φανταστικό ταξίδι, σε ένα μέρος που έχει πολύ κρύο… Τι χρειάζεται να φορέσει; Πολλά ή λίγα ρούχα; Όσο παίζει η μουσική, ντύνουμε το ζευγάρι μας και όταν σταματάει, μετράμε τα ρούχα… Μετράμε και όποιος έχει τα πιο πολλά ρούχα επάνω του κερδίζει…

Φίλιππος: 20150130_105121 2Να πάνε πρώτα τα αγόρια στο μέρος με το κρύο και να τα ντύσουνε τα κορίτσια και να κερδίσουμε…

Χωριζόμαστε σε δυο ομάδες, τα αγόρια διασκορπίζονται στο χώρο και μόλις η μουσική ξεκινά, τα κορίτσια επιλέγουν ρούχα και αξεσουάρ και αρχίζουν να ντύνουν τα αγόρια…

Ο ανταγωνισμός σε λίγο γίνεται συναγωνισμός, κάθε ζευγάρι δημιουργεί σχέση συνεργασίας…

«Σκύψε λίγο, να σε φτάσω, να σου βάλω το σκούφο»…

«Δώσε μου το χέρι σου να σου βάλω το γάντι»…

«Δέσε μου το αυτό γιατί θα μου πέσει»…

«Βάλε μου και καπέλο»…

«Κάνε γρήγορα»…

«Βάλε μου κι άλλα, θα κρυώσω»…20150130_105146

«Γύρνα»… «Σκύψε»… «Έλα από δω»… Και άλλα, ακούγονται την ώρα που παίζει η μουσική.  Κι όταν η μουσική σταματά, μετράνε και μετά πάλι από την αρχή, με άλλο ζευγάρι. Τα παιδιά γίνονται καθοδηγητές όσο ντύνουν – και καθοδηγούμενοι όσο τους ντύνουν…

Σε λίγο, δεν έχει καμιά σημασία πόσα ρούχα φοράει ο καθένας. Δεν σταματώ τη μουσική γιατί δε θέλω να διακόψω αυτό που συμβαίνει. Αυτή τη φορά, τα αγόρια έντυσαν τα κορίτσια και η μουσική δεν σταματά. Δεν δίνουν καμιά σημασία…

Τα ντυμένα σγόρια, ντύνουν και τα κορίτσια, ανταλλάσουν ρούχα, βγάζουν κάποια από πάνω τους και δίνουν και σε αυτούς που δεν έχουν… Συζητάνε, συνεργάζονται, αγγίζουν ο ένας τον άλλο, φροντίζουν. Δεν έχει καμιά σημασία, πόσα ρούχα φοράει ο καθένας. Σημασία έχει που όλοι είναι καλά ντυμένοι και έτοιμοι για το μέρος που έχει πολύ κρύο.

Μόνο τότε τα παιδιά με αναζητούν μέσα στο χώρο και με ρωτάνε : «Πάμε; Είμαστε έτοιμοι»!!!

Play vs School: is there a border line?

s2Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, την ώρα που στην Στέγη γινόταν το TEDx, στο σχολείο μας έτρεχε το δικό μας, private TED event, με έναν μόνο ομιλητή: τον βρετανό playworker Meynell Walter.

‘Oσοι δεν έχετε ασχοληθεί σε βάθος με την έννοια «παιχνίδι», θα το βρείτε δύσκολο να προσδιορίσετε τι είναι και τι κάνει ένας playworker. Θα το κάνω εγώ για εσάς, λοιπόν: playworker είναι ένας άνθρωπος που διασφαλίζει με την δουλειά και με την παρουσία του το δικαίωμα των παιδιών να παίζουν, χωρίς καθοδήγηση και χωρίς παρεμβάσεις.

Το γεγονός ότι στον κόσμο μας υπάρχουν πολλοί και καλοί playworkers, αποδεικνύει ένα πράγμα: ότι το δικαίωμα των παιδιών να παίζουν ελεύθερα και ανεμπόδιστα, δεν είναι αυτονόητο!

Σκεφτείτε λίγο την κωμικοτραγική αντίφαση: στον μη αναπτυγμένο κόσμο, τα παιδιά δεν μπορούν να παίξουν ελεύθερα γιατί δεν έχουν την πολυτέλεια. Η καθημερινή αγωνία για επιβίωση είναι πολύ σημαντικότερη ανάγκη, για όλους.

Στον δικό μας υπερ-αναπτυγμένο κόσμο από την άλλη, τα παιδιά πλέον δεν μπορούν να παίξουν ελεύθερα διότι εμείς οι μεγάλοι, παρεμβαίνουμε συνέχεια στην ζωή τους, μέσα από την εκπαίδευση και τους φόβους μας…

Πράγματι: η δική μας εγωιστική επιθυμία να αποκτήσουν τα παιδιά την καλύτερη δυνατή μόρφωση (να μάθουν π.χ. μουσικά όργανα και ξένες γλώσσες πριν ακόμη πάνε στο νηπιαγωγείο), σε συνδυασμό με τον υπερ-προστατευτισμό που μας διακατέχει («πρόσεχε, θα χτυπήσεις, μην ανεβαίνεις εκεί, μην πιάνεις το σκυλάκι, φόρεσε το μπουφάν σου», κλπ) και την περιοριστική αστική χωροταξία, εμποδίζουν τα παιδιά του δυτικού κόσμου να παίξουν ελεύθερα και σε άμεση επαφή με το φυσικό περιβάλλον, να πάρουν ρίσκα και να δοκιμάσουν τα δικά τους όρια. Οι «στρεβλές» δικές μας πεποιθήσεις, δεν επιτρέπουν στα παιδιά να απολαύσουν στο έπακρο το κατοχυρωμένο δικαίωμα τους να παίζουν, όπως αυτά θέλουν!

Και αυτό συμβαίνει την εποχή που όλοι όσοι ασχολούνται με την παιδαγωγική συμφωνούν: το παιχνίδι είναι ο απόλυτα καλύτερος τρόπος που έχουν τα παιδιά (και όχι μόνο…) για να μαθαίνουν.

s1Στο δικό μας σχολείο όμως, προσπαθούμε κάθε στιγμή να κάνουμε ακριβώς αυτό: να επιτρέπουμε στα παιδιά να παίζουν ελεύθερα, εκφράζοντας τις δικές τους επιθυμίες και ακολουθώντας τις δικές τους αναζητήσεις. Και αυτές, τις περισσότερες φορές έχουν να κάνουν με την πραγματική ζωή που εξελίσσεται γύρω τους: με τα τρένα, με τα σκουλήκια που ανακαλύπτουν στο χώμα, με το νερό που τρέχει στους σωλήνες, με τους λόφους και τους δρόμους της πόλης που ζουν.

Αφού το κάνουμε λοιπόν, γιατί καλέσαμε στο σχολείο μας έναν playworker σαν τον Meynell; μα, για να μας βοηθήσει να διερευνήσουμε πόσο μακριά μπορούμε να πάμε τα όρια μας. Πόσο μπορούμε ακόμη να επεκτείνουμε την ακτίνα του παιχνιδιού σε βάρος της εκπαιδευτικής δομής, που μοιραία πρέπει να έχουμε.

Διότι, κακά τα ψέματα: in principle, η έννοια παιχνίδι αντιτίθεται στην έννοια σχολείο!

Κάθε σχολείο, από τις πιο αυστηρές στρατιωτικές ακαδημίες μέχρι το Sadburry Valley, είναι υποχρεωμένο να λειτουργήσει με βάση κάποιες μίνιμουμ διαδικασίες: υπάρχουν ώρες προσέλευσης & αποχώρησης, ώρες φαγητού και ξεκούρασης, δραστηριότητες όπως αγγλικά και κολυμβητήριο.

Υπάρχει ακόμη ο σεβασμός στην ελευθερία και στις ανάγκες του άλλου – και πολλές φορές, ο νομοτελειακός σεβασμός στην απόφαση της πλειοψηφίας. Όλα αυτά, μοιραία, επιβάλουν χωρο-χρονικούς περιορισμούς. Και οι περιορισμοί αυτοί είναι φυσικοί εχθροί του ελεύθερου παιχνιδιού, του παιχνιδιού που όπως λέμε χαρακτηριστικά «δεν πρέπει να έχει αρχή και τέλος»…

Υπάρχει λοιπόν μια δομική αντινομία στην βάση της προσπάθειας ενός σχολείου να εφαρμόσει ένα play-based curriculum. Θέλετε παραδείγματα;

Τι γίνεται π.χ. όταν, ενώ τα παιδιά παίζουν γεμάτα δημιουργικό οίστρο, οι δασκάλες πρέπει να σταματήσουν το παιχνίδι γιατί είναι η ώρα του φαγητού; Μια επιλογή βέβαια είναι να μην διακοπεί το παιχνίδι, να σερβιριστεί το φαγητό και όποιος θέλει τρώει. Όσοι όμως επιλέξουν να μην φάνε, συνεχίσουν να παίζουν και πεινάσουν μετά από δυο ώρες, τι θα κάνουν; Διότι φυσικά το σχολείο δεν μπορεί να είναι εστιατόριο, να σερβίρει όποτε ο πελάτης επιθυμεί…

Και πάλι, μια απάντηση είναι ότι θα μπορεί να υπάρχει η πρόβλεψη τα παιδιά να έχουν κάτι μαζί τους, ένα σνακ πχ, για μια τέτοια περίπτωση. Αυτό όμως θα είναι μια επιπλέον ευθύνη για τους γονείς – που σίγουρα δεν την θέλουν! Ασε που έρχεται σε αντίθεση με την δική τους επιθυμία και ανάγκη να τρώνε τα παιδιά στο σχολείο, διότι στο σπίτι όλοι εργάζονται και μπορεί να μην υπάρχει μαγειρεμένο φαγητό….

s3Άλλο παράδειγμα: λέει ο playworker : “όταν τα παιδιά παίζουν απερίσπαστα, τίποτε δεν πρέπει να διακόπτει το παιχνίδι τους. Αν π.χ. ζωγραφίζουν και τους τελειώνει το μπλε χρώμα, ο επιβλέπων ενήλικας θα πρέπει να τους το αντικαταστήσει, αθόρυβα και γρήγορα, ώστε να μην προλάβουν καν να συνειδητοποιήσουν την έλλειψη του»…

Ναι, αλλά στο σχολείο, ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που πρέπει να αναπτύξουν τα παιδιά είναι η συναίσθηση της ευθύνης για την ζωή τους. Κανείς δεν θα είναι εκεί στο μέλλον για να τους λύνει τα προβλήματα, είναι δική τους υποχρέωση να μάθουν να το κάνουν. Οπότε, αν εμείς τους αντικαθιστούμε τα υλικά του παιχνιδιού πριν αυτά τελειώσουν, πως τα παιδιά θα μάθουν να φροντίζουν μόνα τους ώστε να τα έχουν έγκαιρα, όταν τα χρειάζονται;

Πολλά τέτοια παραδείγματα μπορώ να αναφέρω, δεν χρειάζεται όμως. Σε διλήμματα όπως τα παραπάνω, δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Ο χειρισμός πάντοτε εξαρτάται από τις περιστάσεις της στιγμής, από την εκπαιδευτική φιλοσοφία στην οποία πιστεύει το σχολείο ή η κάθε οικογένεια και από τις αξίες που διέπουν το δικό της σύμπαν.

Εμείς, ως play based school, ξέρουμε πολύ καλά να κρίνουμε κάθε φορά πότε το παιχνίδι πρέπει να υπερισχύσει της διαδικασίας – και αντιστρόφως. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι επαναπαυόμαστε στην γνώση και στην εμπειρία του χθες. Κάθε μέρα ο κόσμος αλλάζει, οι δυνατότητες των μικρών παιδιών διευρύνονται, οι ανάγκες τους επίσης. Αλίμονο αν πιστέψουμε ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα του αύριο, μόνο με την γνώση του παρελθόντος.

Και για αυτό, προσπαθούμε να ακούμε προσεκτικά τι έχει να μας πει ο κάθε Meynell. Όχι για να εφαρμόσουμε τις δικές τους απόψεις και προτάσεις. Αλλά για να ακονίζουμε το μυαλό και τις αισθήσεις μας, να προβληματιζόμαστε, να είμαστε σε εγρήγορση – ώστε να βρίσκουμε κάθε στιγμή τις δικές μας μοναδικές, τέλειες λύσεις…

Ι.Κ. Γιαννούδης

Είναι τόσο δύσκολο τελικά;

Tην εβδομάδα που μας πέρασε, το σχολείο μας συμμετείχε στο 19ο Παγκόσμιο Συνέδριο Παιχνιδιού που διοργανώθηκε στην Κωνσταντινούπολη από την IPA (International Play Association).

Eκεί, μιλήσαμε στην διεθνή κοινότητα για όσα κάνουμε στο σχολείο μας και για το play-based learning, γενικότερα.istanbul-1

Στο συνέδριο αυτό, που γίνεται κάθε 3 χρόνια, συγκεντρώνονται play gurus από ολόκληρο τον κόσμο και μοιράζονται εμπειρίες γύρω από το αναφαίρετο δικαίωμα των παιδιών να παίζουν ελεύθερα.

Δυστυχως, η τάση πλέον στον δυτικό κόσμο είναι το ελεύθερο παιχνίδι να περιορίζεται –σε τέτοιο βαθμό που σε κάποιες χώρες, τα ίδια τα παιδιά νομίζουν ότι απαγορεύεται δια νόμου (Ουαλλία, Καναδάς)!

Οι βασικοί λόγοι για  τον περιορισμό αυτό, είναι:

  • Ο διαρκώς αυξανόμενος φόβος των γονιών για κάθε είδους κινδύνους (άγνωστοι άνθρωποι στον δρόμο, χτυπήματα, αδέσποτα ζώα, αρρώστιες και μολύνσεις κλπ)
  • Η επίσης διαρκώς αυξανόμενη απαίτηση των γονιών για διδασκαλία (γλώσσες, γραφή & ανάγνωση, μαθηματικά) σε βάρος του παιχνιδιού, ακόμη και για παιδιά πολύ μικρής ηλικίας (4-5 ετών)

Αυτά δημιουργούν μια αρνητική προδιάθεση στις κοινωνίες απέναντι στο δικαίωμα των παιδιών να παίζουν. Το ελεύθερο παιχνίδι, που δεν εξυπηρετεί συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς σκοπούς, αρχίζει να θεωρείται περιττό και επικίνδυνο. Τα παιδιά από την άλλη, πλέον δεν έχουν χρόνο για να παίξουν! Τα σχολεία τα φορτώνουν με απίστευτη ποσότητα γνώσεων και συνεχή τεστ.

Αυτό όμως που πραγματικά κρύβεται πίσω από όλα αυτά, και που δεν ομολογείται επίσημα αλλά όλοι ανεπίσημα γνωρίζουν, είναι τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα της κάθε είδους βιομηχανίας ηλεκτρονικών συσκευών και computer games, που επιθυμία της φυσικά είναι τα παιδιά να είναι πίσω από μια οθόνη, όλη την ώρα.

Όποιος λοιπόν αρέσκεται σε συνωμοσιολογίες, μπορεί καλλιστα να σκεφθεί ότι τα οικονομικά συμφέροντα πιέζουν τις κυβερνήσεις – και αυτές με την σειρά τους τρομοκρατούν τις κοινωνίες και περιορίζουν την δυνατότητα των παιδιών να παίζουν ανέμελα (μόλις χθες, π.χ., η κυβέρνηση του Κατάρ απαγόρευσε στα σχολεία να κάνουν εκδρομές σε εξωτερικούς χώρους! Τα παιδιά θα πρέπει να βρίσκονται μόνο μέσα στον χώρο των σχολείων τους, ενδεχομένως πίσω από κάποια οθόνη, γράφοντας και διαβάζοντας…)

Πάρα πολλά μπορούν να ειπωθούν για όλα αυτά. Δυστυχώς, είναι μάλλον ουτοπικό να πιστεύουμε ότι κάποια στιγμή όλο αυτό θα αλλάξει. Όπως λένε στις business, “ When money talks, bullshit walks”. Και εδώ μιλάμε για big money….

Φυσικά και η τεχνολογία είναι καταπληκτικό πράγμα, είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας και υπεύθυνη για μεγάλο μέρος της εξέλιξης της εκπάιδευσης. Αρκεί να την χρησιμοποιούμε εποικοδομητικά, και κυρίως, με διάθεση κριτικη και δημιουργική, όχι σαν προβατα. Τα παιδιά μας (και εμείς….) πρέπει να έχουν ισορροπία στην ζωή, να λαμβάνουν πολλαπλά ερεθίσματα και να μάθουν να συνθέτουν και να χτίζουν το άυριο. Ούτε να μιμούνται, ούτε να ακολουθούν….

Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν; μα, τίποτα άλλο από το να συνεχίσουμε να να φτιάχνουμε μικρές κοινότητες που θα πηγαίνουν κόντρα στο σύστημα (αν το θέλουμε εννοείται…). Στα σχολεία, στις γειτονιές, στις παρέες μας. Να αφήνουμε τα παιδιά να παίζουν ελεύθερα, να μην τα φορτώνουμε με ανταγωνισμούς και ψυχαναγκασμούς, να τα ακούμε και απλώς να φροντίζουμε να τους δίνουμε ερεθίσματα, κάθε είδους.

Να τα μάθουμε να χαίρονται την ζωή, να ανακαλύπτουν καθημερινά καινούρια πράγματα και να σταματήσουμε να τα ελέγχουμε ή να τα πιέζουμε να μάθουν. Να κρίνουμε το σύστημα γύρω μας κάθε στιγμή και να μην ακολουθούμε με τυφλά μάτια ότι μας σερβίρουν ως καλό και σημαντικό. Να εμπιστευόμαστε τα παιδιά μας και τις ανάγκες τους, να θέλουμε να τα βλέπουμε χαρούμενα, ανεξάρτητα και δημιουργικά, όχι καταπιεσμένα, υποταγμένα στην μοίρα τους και δυστυχή.

Είναι τόσο δύσκολο τελικά;

Breaking News: Εκλογές 2014 στην Dorothy Snot!

Ήλθε λοιπόν η χελώνα στο σχολείο μας, τα παιδιά της έφτιαξαν σπίτι για να μείνει, αλλά τότε αντιμετωπίσαμε άλλο πρόβλημα: κάθε τμήμα την φώναζε με άλλο όνομα!

Όταν τα παιδιά το παρατήρησαν, έγινε συμβούλιο σε κάθε τάξη σε κάθε τάξη. Για να λύσουν το πρόβλημα, τα παιδιά πρότειναν τις παρακάτω ιδέες:

1. να γίνει πόλεμος
2. να μην έχει η χελώνα όνομα
3. να κάνουμε εκλογές, όπως κάνουν και οι μεγάλοι αυτή την εποχή!

Εγινε λοιπόν ψηφοφορία σε κάθε τάξη και η πλειοψηφία των παιδιών αποφάσισε να κάνουμε εκλογές!

Μετά, έπρεπε να αποφασίσουμε ποια ονόματα θα ήταν υποψήφια. Κάθε όροφος πρότεινε και από ένα: Νικόλας, Πάτρικ & Σπάικ! (η χελώνα μας, όπως καταλαβαίνετε, είναι αγόρι!)

Ωραία αυτά, αλλά πως γίνονται οι εκλογές;

Αληθινοί εκλογικοί αντιπρόσωποι λοιπόν προθυμοποιήθηκαν να έλθουν στο σχολείο για να μας βοηθήσουν να κάνουμε την διαδικασία σωστά!

Πρώτα ήλθε η Αλια, μαμά του Λορέντζου και δικηγόρος (φυσικά!).

eklogesΑύριο περιμένουμε και την Χριστίνα, επίσης δικηγόρο & μαμά της Ερμιόνης, που θα επιβλέψει την εκλογική διαδικασία! Οι εκλογές μας πρέπει να διεξαχθούν δίκαια και με διαφάνεια…

H Αλια μας είπε, κατ’ αρχήν, ότι πρέπει να φτιάξουμε εκλογικούς καταλόγους…

kaalogoi
Πρέπει επίσης να έχουμε και κάλπη, αλλά επειδή είναι η πρώτη φορά που κάνουμε εκλογές με αυτόν τον τρόπο, πρέπει να την φτιάξουμε μόνοι μας..

kalpi

Πρέπει να φτιάξουμε και παραβάν…. (που μπορούμε να στηρίξουμε τι, και πόση δύναμη χρειάζεται για να στερεώσουμε το πόδι του παραβάν;)

paravan

Τα παιδιά του μεταβρεφικού έβαλαν τα δακτυλικά τους αποτυπώματα στις ταυτότητες τους… θα τις χρειαστούν στις εκλογές, γιατί τα παιδιά του νηπιαγωγείου θα καταγράφουν τους ψηφοφόρους κατά την διαδικασία της εκλογής…

fingerprints

φτιάξαμε αφίσες για το πότε και γιατί θα γίνουν οι εκλογές και τις κολλήσαμε σε διάφορα σημεία του σχολείου…

afisa

Γράψαμε γιατι το όνομα που διαλέξαμε (π.χ. Σπαικ!) είναι το καλύτερο για εμάς….

(συνεχίζεται)

afisa-2

Να παίρνουν το ρίσκο ή να τους δίνουμε την δυνατότητα;

boxer-fidas-1Εδώ και λίγες μέρες γίνεται πολλή συζήτηση σε όλο τον κόσμο για τον τραγικό θάνατο του τρίχρονου κοριτσιού που πέθανε την πρώτη του ημέρα στο σχολείο, όταν με κάποιο τρόπο ένα σκοινί τυλίχτηκε γύρω από τον λαιμό του.

Πέρα από την βαθιά δραματική και ανθρώπινη διάσταση του θέματος, το παιδαγωγικό ερώτημα που ανακύπτει και διχάζει, είναι: ποιος βαθμός ¨κινδύνου” είναι τελικά αποδεκτός στην εκπαίδευση (και στην καθημερινότητα) των πολύ μικρών παιδιών; γνωρίζουμε πλέον καλά ότι ο υπερ-προστατευτισμός παράγει αδύναμα και άβουλα παιδιά, μήπως όμως και η υπερβολική εμπιστοσύνη στην δυνατότητα να διαχειριστούν μόνα την ζωή τους δεν μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε τετοια τραγικά αποτελέσματα;

Ανάμεσα σε όσα διάβασα, βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την συζήτηση που μπορείτε να διαβάσετε και ‘σεις εδώ σχετικά με τον διαχωρισμό της έννοιας του “ρίσκου” από την έννοια της “δυνατότητας”. Ίσως τελικά η ακρίβεια στη έκφραση να είναι πιο σημαντικό ζήτημα απ’ ότι φανταζόμαστε…

Ολοι όσοι ασχολούμαστε με play-based education τονίζουμε την ανάγκη να αφήνουμε τα παιδιά να εξερευνούν από πολύ νωρίς, μόνα τους τον κόσμο και να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις. Αυτό όμως σημαίνει ότι μπορούμε να τα αφήνουμε να παίρνουν και τα δικά τους “ρίσκα”; Που και πότε πρέπει να επεμβαίνουμε;

Η λέξη ρίσκο εμπεριέχει την έννοια του σταθμισμένου κινδύνου. Αναλαμβάνουμε συνειδητά (ως ενήλικοι) να εκτελέσουμε κάτι επικίνδυνο, αφού προηγουμένως έχουμε σκεφτεί και ζυγίσει τον βαθμό αυτής της επικινδυνότητας. Και αφού φυσικά έχουμε αποδεχθεί και τις δυνητικές συνέπειες. Tα παιδιά όμως, μπορούν να το κάνουν αυτό με επιτυχία;

Εννοείται ότι δεν μπορούν, την στιγμη που η περιορισμένη εμπειρία ζωής δεν τους επιτρέπει να έχουν ένα μεγάλο εύρος παραστάσεων και γνώσεων. Οσο και αν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης μπορεί να προειδοποιήσει ένα παιδί για την επικίνδυνη χρήση του σκοινιού, η φυσική περιέργεια και ο ενθουσιασμός του παιχνιδιού είναι πολύ εύκολο να οδηγήσουν την κατάσταση στα άκρα. Πως τότε όμως κορυφαίοι παιδαγωγοί λένε π.χ. ότι τα σκοινιά και τα ξύλα είναι τα πιο σημαντικά αντικείμενα στην προσχολική εκπαίδευση;

Η απάντηση σαφώς κρύβεται στην διαχείριση της λέξης “δυνατότητα” (chance). Nαι, φυσικά πρέπει να δώσουμε στα παιδιά την δυνατότητα να παίξουν με σκοινί. Φυσικά πρέπει να τα εμπιστευθούμε και να τα αφήσουμε να εξερευνήσουν τις δυνατότητες της πραγματικής ζωής. Οχι όμως ανεξέλεγκτα, την λάθος στιγμή και με τον λάθος τρόπο:

1. δεν αφήνεις ένα παιδί, την πρώτη μέρα στο σχολείο (!!) να παίζει 20 λεπτά, μόνο του, με ένα σκοινί. Δεν έχεις ακόμη γνωρίσει τον χαρακτήρα και τις δυνατότητες του, δεν έχει αναπτύξει σχέσεις με άλλα παιδιά οπότε νομοτελιακά θα απομονωθεί κάπου μόνο του. Ασε που, για να μπορέσει ένα παιδί να αγαπήσει το σχολείο και την εκπαιδευτική διαδικασία, είναι απαραίτητο η προσαρμογή στο πρώτο του σχολείο να γίνει αργά και σταδιακά – κάτι που σημαίνει ότι τις πρώτες ημέρες μένει στον χώρο λιγότερη ώρα και με παρόντες και τους γονείς, με κάποιον τρόπο…

2. αφήνεις (προτρέπεις μάλιστα) τα παιδιά να εμπλακούν με καταστάσεις και αντικείμενα της πραγματικής ζωής, αφού όμως πρώτα έχεις φροντίσει τα παιδιά να έχουν τα ίδια παραστάσεις για τις καταστάσεις και τα αντικείμενα. Παράδειγμα: τα παιδιά, στα πλαίσια ενός project, θα οργανώσουν π.χ. στο σχολείο το δικό τους super market, αφού όμως πρωτα επισκεφθούν ένα πραγματικό super market, κατανοήσουν βιωματικά τι είναι αυτο και πως δουλεύει και θελήσουν μετά να μεταφέρουν στον δικό τους μικρόκοσμο την εμπειρία που έζησαν – την θετική και όμορφη εμπειρία που έζησαν…

3. η (βιωματική) εκπαίδευση πρέπει να είναι μικρού μεγέθους. Η παρουσία κάθε παιδιού στο σχολείο, κάθε μέρα, είναι ένα ξεχωριστό γεγονός. Ετσι πρέπει να βιώνεται απ’ όλους, και κυρίως από το παιδί. Και αυτό φυσικά δεν επιτυγχάνεται δημιουργώντας ένα περιβάλλον (άψυχο και έμψυχο) στο οποίο ένα παιδί ωθείται να παίζει για ώρα μόνο του, αόρατο και απομονωμένο, και μάλιστα την πρώτη του ημέρα στο σχολείο…

Γεια σου μαμά! Ψάχνω τον αδερφό μου τον καρχαρία

 
της Ελένης Γιαννακοπούλου
μουσικού και παιδαγωγού, υπεύθυνης θεατρικού παιχνιδιού στην Dorothy Snot

———————————————————

“Γεια σου μαμά! Ψάχνω τον αδερφό μου τον καρχαρία” λέει μια δαγκωμένη φέτα ψωμί σε σχήμα καρχαρία ενώ κολυμπάει στη θαλάσσια επιφάνεια του τραπεζιού την ώρα του μεσημεριανού μας γεύματος. Τσουπ! Να ‘σου ξεπροβάλλει η μαμά φάλαινα – μια λιγότερο δαγκωμένη φέτα ψωμί- : “Γειά σου παιδί μου! Δεν είδα τον καρχαρία, μήπως….”

“Ωωωωω.. ένα μεγάλο κύμα έρχεται!! Χραπ. Πάει…” -το ψωμάκι φαγώθηκε από το μεγάλο κύμα στόμα-.

Κάπως έτσι μετά τις πρώτες μπουκιές και αφού έχουν περάσει οι μεγάλες πείνες, τα ψωμάκια μας γίνονται φάλαινες, γίνονται μαμά και μπαμπάς, μερικές φορές δέντρα, λουλούδια. Όλα φυσικά έχουν μιλιά και εμψυχώνονται υπέροχα από τα παιδιά. Καθημερινά, έτσι απλά τα παιδιά από το ελάχιστο δημιουργούν ιστορίες, εκφράζονται, συνεργάζονται, πειραματίζονται, ανακαλύπτουν, προβληματίζονται μα και δίνουν λύσεις.

Το κουκλοθέατρο είναι άραγε μόνο διασκέδαση για τα παιδιά;;

Η κατασκευή κούκλας είναι μια πολύ δημιουργική διαδικασία όπου τα παιδιά διερευνούν τα υλικά, πειραματίζονται, καλλιεργούν την αισθητική τους, “γεννούν”.

Η εμψύχωση δε, για τα παιδιά είναι κάτι απλό, φυσικό και λυτρωτικό πολλές φορές καθώς εκφράζονται, μεταθέτουν τις δικές τους ανησυχίες και προβληματισμούς στο λόγο των κουκλών. Όρισμένες φορές τα παιδιά “κρύβονται” πίσω από την κούκλα που δίνει λύση στην διστακτικότητά τους για έκθεση.

Μα και ορισμένοι στόχοι ενός εκπαιδευτκού ποιοί είναι;.

Τα παιδιά να εκφράζονται, να συνεργάζονται, να πειραματίζονται, να διερευνούν και να ανακαλύπτουν τον κόσμο γύρω τους, να κατανοούν με εμπειρικό τρόπο το περιβάλλον τους.

Εργαλείο λοιπόν η κούκλα στα χέρια του εκπαιδευτικού και ευκαιρία για παιχνίδι και φαντασία στα χέρια των παιδιών.

Άλλωστε τα παιδιά είναι γεννημένα κουκλοπαίκτες.

Ας τα παρατηρήσουμε λοιπόν!

Το Συμβολικό Παιχνίδι

 
της Αναστασίας Κουρούμπαλη
παιδαγωγού, υπεύθυνης του βρεφικού τμήματος της Dorothy Snot

———————————————————————————————–

Όλα τα χρόνια που εργάζομαι ως παιδαγωγός πολλοί γονείς αγωνιούν και με ρωτούν τι παιχνίδια πρέπει ν’ αγοράζουν στα παιδιά τους, πώς να είναι αυτά και εάν πρέπει να είναι ακριβά ή  οικονομικάκαι από ποιο υλικό να είναι φτιαγμένα.

Και εγώ τους απαντώ: αφήστε τα παιδιά σας να παίζουν με τα αντικείμενα του σπιτιού π.χ: κατσαρόλες, ποτήρια, κουτάλια, παλιά ρούχα,  πετσέτες κ.λ.π  και μην ανησυχείτε για το ποια παιχνίδια θα τους  αγοράσετε και πόσα λεφτά θα ξοδέψετε.

Τό κέρδος των παιδιών από το συμβολικό παιχνίδι θα είναι μεγαλύτερο από οποιοδήποτε παιχνίδι του εμπορίου, αρκεί να ενισχύσετε την διαδικασία με την δική σας συμμετοχή και να τους δώσετε την δυνατότητα να θέτουν τους δικούς τους όρους και ρόλους. Είναι και μια πολλή καλή ευκαιρία ουσιαστικής επαφής μεταξύ σας.

Τι είναι όμως το συμβολικό παιχνίδι;

Το παιδί όταν παίζει συμβολικά αναπαριστά κάτι, ένα αντικείμενο, μια κατάσταση. Μπορεί να χρησιμοποιεί ένα τουβλάκι σαν τηλέφωνο, να προσποιείται πως τρώει από ένα πλαστικό πιάτο, να μεταμορφώνεται μέσω της μεταμφίεσης, σε δέντρο, μαμά , γιατρός, ζωάκι, αυτοκίνητο κ.λ.π. Επίσης το παιδί ανταποκρίνεται και όταν παίζουν οι συμμαθητές του συμβολικά, σημάδι ότι είναι σε θέση να σκεφθεί αφηρημένα: π.χ: όταν ένα παιδί  μιλά στο τουβλάκι-τηλέφωνο ο συμμαθητής του τον ρωτά “μαμά;” ( Μιλάς με την μαμά σου;)

Το συμβολικό παιχνίδι εμφανίζεται στην ηλικία των 18μηνών και όσο το παιδί μεγαλώνει εξελίσσεται και γίνεται πιο σύνθετο.

Αρχικά τα παιδιά παίζουν με την κούκλα, την ταΐζουν, την κοιμίζουν, την πάνε βόλτα …

Αργότερα είναι σε θέση να κάνουν μιμήσεις π.χ: Είμαι γάτα, πουλί, σπίτι…

Όσο το παιδί μεγαλώνει αρχίζει να δίνει ρόλους σε κούκλες ή στους συμμαθητές του και στήνουν μαζί ένα παιχνίδι. Είναι συχνό σε παιδιά ηλικίας  έως 24 μηνών και συμβαίνει καθημερινά μέσα στην τάξη μου, τα κορίτσια και τα αγόρια ανά δύο να παίζουν τις μαμάδες και τους μπαμπάδες με τα παιδιά τους και να μαγειρεύουν.

Η παιδαγωγός μέσα από το  συμβολικό παιχνίδι μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να κοινωνικοποιηθούν, να εκφράσουν τα συναισθήματα τους, να αυτοσχεδιάσουν, να αναπτύξουν την φαντασία τους, να ενδιαφερθούν για τον συμμαθητή, να εξωτερικεύσουν τυχόν άγχη και προβληματισμούς τους, να διδαχθούν τα μαθηματικά, την γλώσσα κλπ…

Το μόνο που έχει να κάνει η παιδαγωγός είναι να παρέχει υλικά καθημερινότητας και ερεθίσματα. Έτσι, τα παιδιά καταφέρνουν και ανοίγουν μόνα τους τον δρόμο προς την μάθηση.

Κλείνοντας, θα ήθελα να μοιρασθώ μαζί σας ότι: Όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούμαι με τα παιδιά ήταν και εξακολουθεί να είναι για μένα ένα αξέχαστο, γεμάτο εμπειρίες ταξίδι!