Πόσο παιχνίδι χωράει τελικά σε ένα σχολείο?

Οντας πλεον η Dorothy Snot ένα highly respected PBL σχολείο, η επαφή μας με την διεθνή κοινότητα των επαγγελματιών του παιχνιδιού είναι συνεχής. Και η μονιμη, φιλοσοφικού τύπου, «διαφωνία» μου με τους φιλους μου τους playworkers, είναι:

 «Δεν μπορείς να εντάξεις πραγματικά ένα ελεύθερα αναδυόμενο πράγμα, όπως είναι το παιχνίδι, μέσα σε ένα περιβάλλον με δομή και κανόνες, όπως είναι εξ’ ορισμού το σχολείο».

Είναι μάλλον αστείο, αλλά αν o μέσος γονιός ή ο μέσος δάσκαλος συζητήσει με έναν πραγματικό play expert γύρω από την ουσία της έννοιας «παιχνίδι», θα ακουστεί σαν να μιλάνε για δύο διαφορετικά πράγματα.

Βλέπετε, τα παραδοσιακά διδακτικά μοντέλα μέσα απο τα οποία όλοι έχουμε περάσει, μας έχουν δημιουργήσει την πεποίθηση πως το παιχνίδι είναι μια δραστηριότητα με την οποία επιτρέπεται να εμπλακούμε μόνο όταν δεν εχουμε διάβασμα ή δουλειά ή κάποια άλλη «σοβαρή» υποχρέωση.

Και δεν είναι σπάνιες φαντάζομαι ακόμη και σήμερα οι περιπτώσεις, όπου ένας ενήλικας κοιτάει το ρολόι του με ύφος περισπούδαστο και λέει π.χ στα παιδιά που έχει μπροστά του:

«Εχετε μισή ώρα για να παίξετε. Πάρτε τα lego και φτιάξτε ένα κάστρο. Και μετά, πίσω στο διάβασμα σας…»

Είναι ακριβώς όπως όταν πηγαίνει π.χ. ο αρχισυντάκτης μιας εφημερίδας σε έναν εκπαιδευμόμενο δημοσιογράφο, και του λέει: «να μου φέρεις αυτό το άρθρο μεταφρασμένο στο γραφείο μου, σε μισή ώρα».

Ή όπως όταν ο διευθυντής πηγαίνει στην γραμματέα του και της λέει: «πάρε αυτά τα κείμενα και βάλτα μου σε ένα powerpoint. To θέλω σε είκοσι λεπτά».

Σας μοιάζουν τα παραπάνω για παιχνίδι? Φυσικά όχι. Είναι εντολές από κάποιον που κατέχει εξουσία προς κάποιον άλλο, που δουλειά του είναι να υπακούσει και να πραγματοποιήσει το έργο που θα του ζητηθεί.

Ακριβώς το ίδιο πιστεύουν ακόμη δυστυχώς αρκετοί ενήλικες για το παιχνίδι: ότι είναι μια κατά βάση περιττή ή δευτερεύουσα δραστηριότητα την οποία εμείς οι ενήλικες την επιτρέπουμε στα παιδιά, είτε για να κάνουν διάλειμμα από κάτι άλλο «σοβαρό», είτε για να μας αφήσουν ήσυχους.

Σήμερα όμως, αποδεικνύεται διαρκώς επιστημονικά ότι το παιχνίδι δεν είναι απλώς μια δραστηριότητα για να γεμίσουμε τον ελεύθερο μας χρόνο. Ουτε παίζουμε με στόχους εκ προοιμίου εκπαιδευτικούς.

Παίζουν από την φύση τους τα παιδιά διότι πολύ απλά, το ακηδεμόνευτο και ελεύθερα αναδυόμενο παιχνίδι είναι ο πλέον φυσιολογικός τρόπος για να ανακαλύψουν με τον δικό τους μοναδικό ρυθμό, τον κόσμο μέσα στον οποίο θα ζήσουν.

Το παιχνίδι είναι pop-up. Ξεφυτρώνει ελεύθερα, χωρίς σχέδιο, χωρίς προετοιμασία, όταν απλώς σε έναν χώρο τυχαίνει να βρίσκεται μια ομάδα παιδιών (και όχι μόνο). Αξιοποιώντας οτιδήποτε υπάρχει γύρω, αποφασίζουν τα παιδιά να παίξουν, με ή χωρίς κανόνες, για όσο θέλουν και όπως θέλουν. Οι ενήλικες δεν εμπλεκόμαστε, εκτός εάν τα παιδιά μας το ζητήσουν. Και όλο αυτό μεταβάλλεται ή σταματάει επίσης χωρίς προγραμματισμό, όταν τα παιδιά χάσουν τον ενδιαφέρον τους ή κουραστούν ή αποφασίσουν να ασχοληθούν με κάτι άλλο.

Εχουν λοιπόν ένα δίκαιο οι φίλοι μου οι playworkers. Πως μπορείς να συνδυάσεις όλο αυτό το ελεύθερο, απρογραμμάτιστο πράγμα, με την αυστηρά προκαθορισμένη δομή και λειτουργία ενός ακαδημαϊκού εκπαιδευτικού ιδρύματος? Δεν μπορείς.

Για αυτό ακριβώς λοιπόν, ενα PBL σχολείο δεν λειτουργει διδακτικά. Οι δασκάλες δεν μπαίνουν στην τάξη με σκοπό να υλοποιήσουν ένα συγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που έχουν στο μυαλό τους ή που τους δίνει έτοιμο η διευθύντρια. Η δουλειά τους ειναι να λειτουργουν διαρκώς ως facilitators στην προσπάθεια των παιδιών να ανακαλύψουν μόνα τους τον κόσμο, μέσα απο τις δικές τους ανάγκες και επιθυμίες.

Αυτό που συμβαίνει λοιπόν είναι ότι, μέσα από ανοιχτές ερωτήσεις και ομαδική συζήτηση, τα παιδιά ενθαρρύνονται κάθε στιγμή να εκφράσουν χωρίς φόβο τις επιθυμίες, τα συναισθήματα και τις ανάγκες τους. Και στην συνέχεια, πάλι μέσα από μια διαδραστική και ελεύθερη διαδικασία, τους προσφέρονται κίνητρα και ερεθίσματα ώστε να τις ικανοποιήσουν μόνα τους, μέσα από το παιχνίδι που τα ίδια τα παιδιά ελεύθερα επιλέγουν.

Και όπως μου αρέσει να λέω, τα πολύ μικρά παιδιά όταν τους δώσεις την δυνατότητα της επιλογης, δεν θα ζητήσουν να μάθουν για τον Μπραμς ή για τον Πικάσσο. Αυτά είναι δικά μας «κολήμματα», ημών των ενηλίκων.

Τα παιδιά ενδιαφέρονται πρωτίστως για την αληθινή ζωή, έτσι όπως αυτή ξεδιπλώνεται γύρω τους. Στο τέλος της ημέρας λοιπόν, αυτό που πραγματικά κάνει ένα PBL σχολείο είναι να επιτρέπει στα παιδιά να μεταφέρουν το παιχνίδι τους σε συνθήκες και όρους πραγματικότητας. Αν θέλουν να παίξουν με lego, θα παίξουν με lego. Αν όμως ζητησουν να χτίσουν με πραγματικά τούβλα, θα χτίσουν με πραγματικά τούβλα και με τσιμέντο. Τόσο απλά.

Είναι πολύ πιο εύκολο από ότι ίσως ακουγεται. Απαιτεί όμως πράγματα δυσκολα για πολλούς «μεγάλους»: αληθινή εμπιστοσύνη προς τα παιδιά, ανυπόκριτο σεβασμό στις επιθυμίες τους, αποφυγή να μπλεκόμαστε διαρκώς στα πόδια τους, διορθωτικά.

Απαιτεί δηλαδή απο εμάς τους ενήλικες να επιστρέψουμε στα παιδιά τον έλεγχο της ζωής τους. Να πάρουν τα ίδια την «ιδιοκτησία» της σχολικής τους διαβίωσης και να μετατρέψουν ένα όσο γίνεται μεγαλύτερο κομμάτι της καθημερινότητας τους σε ελεύθερα αναδυόμενο, διαρκές και ακηδεμόνευτο παιχνίδι, σε συνθήκες πραγματικής ζωής.

Αναγκάζονται έτσι τα παιδιά να θέσουν μόνα τους κανόνες που διέπουν την σχολική τους ζωή (μέσα σε ένα πολύ σταθερό πλαίσιο λειτουργίας που προκαθορίζει αδιαπραγμάτευτα η διοίκηση του σχολειου), μαθαίνουν βιωματικά να αναγνωρίζουν τις καταστάσεις που τους δημιουργούν δυσκολίες και αναπτύσσουν ικανότητες επίλυσης προβλημάτων ώστε να μπορούν να αλληλεπιδρούν σε συνθήκες εποικοδομητικής συμβίωσης.

Αυτή η “ιδιοκτησία” της καθημερινότητας είναι που βοηθάει πραγματικά τα παιδιά να αυτονομηθούν, να δυναμώσουν, να μάθουν να λύνουν μόνα τα δικά τους προβλήματα και να βρίσκουν με σιγουριά, αυτοπεποίθηση και ενθουσιασμό την δική τους θέση σε κάθε σύνολο που θα χρειαστεί να ενταχθούν.

Τα παιδια και μπορούν και λατρεύουν να το κάνουν. Εμείς, μπορούμε και θέλουμε να τους το επιτρέψουμε?

Ι.Κ. Γιαννούδης

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s