Να παίρνουν το ρίσκο ή να τους δίνουμε την δυνατότητα;

boxer-fidas-1Εδώ και λίγες μέρες γίνεται πολλή συζήτηση σε όλο τον κόσμο για τον τραγικό θάνατο του τρίχρονου κοριτσιού που πέθανε την πρώτη του ημέρα στο σχολείο, όταν με κάποιο τρόπο ένα σκοινί τυλίχτηκε γύρω από τον λαιμό του.

Πέρα από την βαθιά δραματική και ανθρώπινη διάσταση του θέματος, το παιδαγωγικό ερώτημα που ανακύπτει και διχάζει, είναι: ποιος βαθμός ¨κινδύνου” είναι τελικά αποδεκτός στην εκπαίδευση (και στην καθημερινότητα) των πολύ μικρών παιδιών; γνωρίζουμε πλέον καλά ότι ο υπερ-προστατευτισμός παράγει αδύναμα και άβουλα παιδιά, μήπως όμως και η υπερβολική εμπιστοσύνη στην δυνατότητα να διαχειριστούν μόνα την ζωή τους δεν μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε τετοια τραγικά αποτελέσματα;

Ανάμεσα σε όσα διάβασα, βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την συζήτηση που μπορείτε να διαβάσετε και ‘σεις εδώ σχετικά με τον διαχωρισμό της έννοιας του “ρίσκου” από την έννοια της “δυνατότητας”. Ίσως τελικά η ακρίβεια στη έκφραση να είναι πιο σημαντικό ζήτημα απ’ ότι φανταζόμαστε…

Ολοι όσοι ασχολούμαστε με play-based education τονίζουμε την ανάγκη να αφήνουμε τα παιδιά να εξερευνούν από πολύ νωρίς, μόνα τους τον κόσμο και να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις. Αυτό όμως σημαίνει ότι μπορούμε να τα αφήνουμε να παίρνουν και τα δικά τους “ρίσκα”; Που και πότε πρέπει να επεμβαίνουμε;

Η λέξη ρίσκο εμπεριέχει την έννοια του σταθμισμένου κινδύνου. Αναλαμβάνουμε συνειδητά (ως ενήλικοι) να εκτελέσουμε κάτι επικίνδυνο, αφού προηγουμένως έχουμε σκεφτεί και ζυγίσει τον βαθμό αυτής της επικινδυνότητας. Και αφού φυσικά έχουμε αποδεχθεί και τις δυνητικές συνέπειες. Tα παιδιά όμως, μπορούν να το κάνουν αυτό με επιτυχία;

Εννοείται ότι δεν μπορούν, την στιγμη που η περιορισμένη εμπειρία ζωής δεν τους επιτρέπει να έχουν ένα μεγάλο εύρος παραστάσεων και γνώσεων. Οσο και αν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης μπορεί να προειδοποιήσει ένα παιδί για την επικίνδυνη χρήση του σκοινιού, η φυσική περιέργεια και ο ενθουσιασμός του παιχνιδιού είναι πολύ εύκολο να οδηγήσουν την κατάσταση στα άκρα. Πως τότε όμως κορυφαίοι παιδαγωγοί λένε π.χ. ότι τα σκοινιά και τα ξύλα είναι τα πιο σημαντικά αντικείμενα στην προσχολική εκπαίδευση;

Η απάντηση σαφώς κρύβεται στην διαχείριση της λέξης “δυνατότητα” (chance). Nαι, φυσικά πρέπει να δώσουμε στα παιδιά την δυνατότητα να παίξουν με σκοινί. Φυσικά πρέπει να τα εμπιστευθούμε και να τα αφήσουμε να εξερευνήσουν τις δυνατότητες της πραγματικής ζωής. Οχι όμως ανεξέλεγκτα, την λάθος στιγμή και με τον λάθος τρόπο:

1. δεν αφήνεις ένα παιδί, την πρώτη μέρα στο σχολείο (!!) να παίζει 20 λεπτά, μόνο του, με ένα σκοινί. Δεν έχεις ακόμη γνωρίσει τον χαρακτήρα και τις δυνατότητες του, δεν έχει αναπτύξει σχέσεις με άλλα παιδιά οπότε νομοτελιακά θα απομονωθεί κάπου μόνο του. Ασε που, για να μπορέσει ένα παιδί να αγαπήσει το σχολείο και την εκπαιδευτική διαδικασία, είναι απαραίτητο η προσαρμογή στο πρώτο του σχολείο να γίνει αργά και σταδιακά – κάτι που σημαίνει ότι τις πρώτες ημέρες μένει στον χώρο λιγότερη ώρα και με παρόντες και τους γονείς, με κάποιον τρόπο…

2. αφήνεις (προτρέπεις μάλιστα) τα παιδιά να εμπλακούν με καταστάσεις και αντικείμενα της πραγματικής ζωής, αφού όμως πρώτα έχεις φροντίσει τα παιδιά να έχουν τα ίδια παραστάσεις για τις καταστάσεις και τα αντικείμενα. Παράδειγμα: τα παιδιά, στα πλαίσια ενός project, θα οργανώσουν π.χ. στο σχολείο το δικό τους super market, αφού όμως πρωτα επισκεφθούν ένα πραγματικό super market, κατανοήσουν βιωματικά τι είναι αυτο και πως δουλεύει και θελήσουν μετά να μεταφέρουν στον δικό τους μικρόκοσμο την εμπειρία που έζησαν – την θετική και όμορφη εμπειρία που έζησαν…

3. η (βιωματική) εκπαίδευση πρέπει να είναι μικρού μεγέθους. Η παρουσία κάθε παιδιού στο σχολείο, κάθε μέρα, είναι ένα ξεχωριστό γεγονός. Ετσι πρέπει να βιώνεται απ’ όλους, και κυρίως από το παιδί. Και αυτό φυσικά δεν επιτυγχάνεται δημιουργώντας ένα περιβάλλον (άψυχο και έμψυχο) στο οποίο ένα παιδί ωθείται να παίζει για ώρα μόνο του, αόρατο και απομονωμένο, και μάλιστα την πρώτη του ημέρα στο σχολείο…

2 thoughts on “Να παίρνουν το ρίσκο ή να τους δίνουμε την δυνατότητα;

  1. thank you for continuing this important discussion about the balance between keeping children safe and over protecting them…

    By scaffolding children in their chance taking/risk taking we can ensure that the children are not exposed to more risk than they can handle… that we are allowing them an opportunity to succeed with the possibility of not…

    Daring to make mistakes is no easy thing… for children or adults, and yet it is an essential tool in learning.

    I saw that Tom Hobson (Teacher Tom) also wrote about risk on the same day… and he too wrote about how we as teachers (and all adults surrounding children) should not be providing risky play for children… but allowing them to experience life… just as you write… in portions of a size that the children can manage, maybe not easily, but certainly not exposing them to any danger that does exist in life.

    Through observations we can learn how big this portion of life should be that we expose the children to through projects, activities, excursions and the setting itself… it requires continuous active observation and understanding of the children… children become competent through our support and not simply letting them be… they need our support to provide the right experiences to allow them to grow, play and develop safely with enough opportunities to challenge them…

  2. We thank you Suzanne for writing such a nice piece that gives further food into our thinking.
    We are aslo constantly re-evaluating the right balance of risk/protection for our kids, taking into consideration a number of factors that change dynamically.
    What we never give up though is the right of children to design their school life as much as on their own. We have to allow them to explore things they want, the way they want. And these things are always connected with real life situations which definitely may impose some kind of danger.
    But here comes our ability to set a safe framework, not mainly by forbidding things but by allowing kids the right to have clear understanding and knowledge of what they try to do. We are open to them, strongly respect and trust them – and this pays back, cause they get responsible for themselves and for their colleagues.
    Constant observation, as you say, is the key to understand what portion of real-life risk is acceptable, any given moment. It sure requires a lot more effort from the teachers, but its the only way and we love to do it!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s